door Peter Boel
Qua schoonheidsprijs was deze achtste KNSB-ronde uniek: slechts drie kandidaten waren er, maar alle drie kregen ze aanvankelijk evenveel punten van juryleden Willy Hendriks en Rick Lahaye! Hendriks vond de ingezonden partij van Marijn Otten de mooiste, Lahaye ging voor het grootmeesterlijke geweld van Lucas van Foreest. Der Dritte im Bunde was Christian Braun, die door beide experts op plek twee werd gezet! Nader, koortsachtig overleg volgde, en daaruit kwam tenslotte Lucas van Foreest uit de bus. Hij wint daarmee het boek Timman’s Triumphs, de verzameling beste partijen van onze betreurde overgrootmeester, uitgegeven door New In Chess.
Over de winnaar van deze ronde waren beiden het toch wel eens: sterk spel van wit. Hendriks had aanvankelijk enige reserves omdat wit al duidelijk gewonnen stond toen het vuurwerk losbarstte.
Lucas van Foreest – Niels Ondersteijn
Groninger Combinatie-Paul Keres
1.e4 d6 2.d4 g6 3.Pc3 a6 4.Pf3 Lg7
5.De2!?
Sneller tot de lange rokade komen kan bijna niet. Lahaye wist te melden dat Lucas deze “intrigerende variant” tegen Tiger’s Modern al eerder met succes had gespeeld.
5…Lg4 6.Le3 Pc6?
In dit systeem hoort het zwarte damepaard op d7, om de boel een beetje compact te houden. Ook 5…Lg4 was niet echt in de geest van Tiger. Maar ja, tegen 5.De2 weet je het misschien helemaal niet.
7.0–0–0 e5
De engine vindt dit relatief de beste zet, maar dat geeft alleen maar aan dat het al flink mis is: de zwarte stelling kan deze breekzet niet goed hebben.
8.dxe5 Pxe5
Zwart probeert de witte structuur schade toe te brengen, maar het kost tijd, en wit kan nu zijn hele hebben en houden richten op g6.
9.h3 Lxf3 10.gxf3 b5 11.f4 Pc4
12.e5
Ook heel sterk was 12.Ld4.
12…Pe7 13.h4
Onvermijdelijk; de zwarte koning zal toch naar de koningsvleugel moeten:
13…0–0 14.h5 c6
Ook een creatief idee: het e7-paard wil naar d5, zeker na exd6, om dan toe te kunnen slaan op b2. Maar het is te weinig en te laat.
15.Df3
15…Pxb2
Ondersteijn is niet een speler die zich zomaar naar de slachtbank laat voeren; in ieder geval heeft hij nu een daad gesteld!
16.Kxb2 Da5 17.Pe4!
Een uiterst droge reactie; wit speelt het paard weg bij zijn open koningsstelling. Maar hij kan de lange diagonaal gesloten houden, en bovendien blijft het paard het ‘eeuwig schaak-veld’ c3 dekken.
17…dxe5
17…Pd5 ziet er misschien kansrijk uit, maar wit heeft bijvoorbeeld simpel 18.Ld2!.
18.h6 Lh8 19.f5!
Zo blijft de diagonaal dicht.
19…Pxf5 20.Lc5
Nu zijn de zwarte velden op de damevleugel mooi afgedekt… en veld f8 ook!
20…Tfd8
Op 20…Pd4 doet wit niet het aantrekkelijke 21.Txd4 exd4 22.Pf6+?? Lxf6 23.Dxf6 Dc3+ 24.Kb1 De1+ met eeuwig schaak, maar 21.Pf6+ Lxf6 22.Dxf6 Pf5 23.Lh3 Pxh6 24.Ld7 met h-lijning.
21.Dxf5!
Wit kan alles laten hangen; na 21…gxf5 is 22.Tg1 mat, en na 21…Txd1 is 22.Pf6+ Lxf6 23.Dxf6 iets later mat. Ondanks de nabijheid van zijn zware stukken heeft zwart geen enkel goed schaakje.
21…b4 22.Lc4!
En nu is f7 ook nog aangevallen; zwart gaf op.
Lahaye merkte op dat wit een zet eerder ook al 20.Dxf5! had kunnen spelen: 20…Db4+ 21.Ka1 Tfd8
(analysediagram)
22.Tb1! Dxb1+ (anders is zwart gewoon een stuk kwijt) 23.Kxb1 gxf5 24.Lh3! en na 24…fxe4 25.Tg1+ Kf8 26.Lc5+ is het matnet nog wat fraaier. Zwart moet dus 25…Lg7 spelen, waarna de witte toren en lopers oppermachtig zijn. Hier is de zet verrassender en dus misschien mooier, maar in de uitvoering van Van Foreest is het overtuigender. En de zet 22.Tb1! lijkt ook zeer lastig te spotten in een partij.
Martijn Otten – Xiheng Zhang
Klasse 2C: Apeldoorn 2-Stukkenjagers 2
Rick Lahaye noemde deze partij uit Klasse 2C, volledig becommentarieerd ingezonden door de witspeler, “vermakelijk”. Maar het was jurygenoot Willy Hendriks die het kunststukje van Otten aanvankelijk op plaats 1 zette met het korte maar krachtige commentaar: ”Sterke positionele partij, krachtig afgerond”.
(partijcommentaar: Martijn Otten)
1.d4 Pf6 2.c4 g6 3.Pc3 Lg7 4.e4 d6 5.Le2 0–0 6.f4
6…e5
Hier moest de talentvolle zwartspeler voor het eerst nadenken en hij koos voor 6…e5, waar 6…c5 de hoofdvariant is.
7.fxe5 dxe5 8.d5 c6 9.Lg5 Pa6 10.Pf3 Db6 11.Db3
Tot hier kende ik de variant, ik heb dit in 2022 ook op het bord gehad in de competitie (met inclusie van …h6 en Lh4). Mijn openingsboek geeft hier vijf opties voor zwart, waar 11…Dxb3, 11…Dc5 en 11…Pc5 de sterkste zijn, maar 11…Dc7 is minder goed.
11…Dc7?! 12.Pd2
Dit is nauwkeuriger dan eerst rokeren, omdat je …Lg4 voorkomt en na …Pc5 de dame naar a3 kunt spelen in plaats van c2.
12…Pd7 13.0–0 Pdc5?!
De engine vindt dat zwart hier alsnog maar 13…Db6+ moet spelen en op b3 ruilen.
14.Dc2
Ik twijfelde hier tussen 14.Dc2 en 14.Da3 om nog iets sneller b4 te kunnen spelen. De engine vindt 14.Da3 net iets sterker, maar het voelde logischer om de dame iets centraler te houden en daarna met a3 alsnog b4 te ondersteunen.
14…f5 15.a3
Dit is een belangrijke zet, omdat je op tijd moet zijn met b4 om het paard van a6 niet in het spel te laten komen.
15…Pxe4 16.Pdxe4 fxe4 17.Txf8+ Kxf8 18.b4!
Een belangrijke tussenzet. Het paard komt niet naar c5 en de pion op e4 win je altijd nog wel. 18.Tf1+ was ook verleidelijk, maar ik concludeerde dat zwart toch …Kg8 en …Tf8 wil gaan spelen, dus dan is het niet nodig om hem daarbij te helpen.
18…Kg8
19.g4
Dit voelde ook als een mooie tussenzet om …Lf5 uit de stelling te halen, maar de engine vindt een nog sterker vervolg: 19.d6!! Dd7 (19…Dxd6 20.Td1 De6 21.Td8+ Kf7 22.Pxe4 en wit wint) 20.c5 De8 21.Lc4+ Le6 22.Pxe4.
19…Ld7 20.Dxe4
20.Pxe4 kan natuurlijk niet vanwege 20…cxd5. De engine vindt het nog iets accurater om eerst Td1-Dd2 te spelen en dan alsnog met het paard op e4 te slaan.
20…Tf8
21.h4!
Ik had inmiddels een half uur extra op de klok (50 vs 20 minuten) en heb dat hele half uur gebruikt om hier het beste vervolg te vinden. Mijn eerste gevoel was 21.c5, maar ik was bang dat ik na d6 de zwarte loper via e6 meer ruimte zou geven. De engine vindt 21.c5 wel goed, maar vanwege de dreiging dxc6 Lxc6 en daarna een keer b5. h4 lijkt inderdaad de beste zet te zijn, maar er waren wel vele scherpe varianten die ik goed wilde berekenen.
21…Dc8
21…h6 22.Le7 Tf4 (22…Lf5? 23.d6!) 23.Dxg6 Lxg4. Op deze stelling heb ik een tijd zitten puzzelen, maar uiteindelijk concludeerde ik dat ik na De8+ wel heel goed sta.
21…Lf6 22.Lxf6 Txf6 leek me ook kansrijk als zwart kwetsbaar is op de zwarte velden en e5 mogelijk gaat vallen, maar ik keek hier naar Tf1 als vervolg en de engine vindt nog het mooie De3, waarmee wit a7 aanvalt, Tf4 tegengaat en e4 vrijmaakt voor het paard.
21…c5 22.b5 Da5 23.Ld2 Pc7 was volgens de engine nog de beste verdediging, maar alsnog erg goed voor wit.
22.h5 gxh5?
23.Ld3!
Dit is uiteraard het idee van h5, en nu is er geen houden meer aan.
23…Tf7 24.Dxh7+ Kf8 25.d6 Lf6 26.Lh6+ Tg7 27.Lg6 Le6 28.Dh8+
28.Tf1 zet nog twee zetten sneller mat.
28…Lg8 29.Lxg7+ Lxg7 30.Tf1+ 1–0
De volgende partij werd met ijzeren hand naar winst gevoerd door de witspeler. Bij beide juryleden eindigde hij op plaats 2. “Vermoedelijk waren de eerste 13 zetten bekend bij beide heren,” schreef Lahaye. “Bart liet h6 toe en Christian liet daarna mooi zien hoe je positioneel zwart via de zwarte velden kan controleren op de koningsvleugel.” De conclusie van Hendriks luidde: “Van begin tot eind niks aan te merken op het spel van wit, overtuigende winst maar zonder veel spektakel.”
Christian Braun – Bart Gijswijt
Zuid Limburg-HWP Haarlem
1.Pf3 d5 2.g3 Pf6 3.Lg2 c5 4.0–0 e6 5.d3 Le7 6.Pbd2 0–0 7.e4 Pc6 8.Te1 b5
9.e5
Het Koningsindisch in de voorhand, een geliefde opzet van Bobby Fischer. Wit sluit het centrum af om op de koningsvleugel aan te gaan vallen, zwart wil tegenwerken via zijn pionnenmacht op de damevleugel.
9…Pd7 10.Pf1 a5 11.h4 a4
12.a3
In zulke stellingen is het altijd de vraag of je überhaupt een pionzet moet doen tegen het dreigende marcheergeweld. De Duitse meester lost het op door zwart op a3 te laten slaan. De resterende pion op a3 is geen sieraad in de witte stelling, maar daarmee is het zwarte initiatief wel danig afgeremd.
12…b4 13.h5 bxa3
Het idee is dat 13…b3 14.cxb3 axb3 niet in zwarts voordeel werkt; niet zozeer omdat wit deze pion pakt – dat leidt alleen maar af – maar vooral omdat wit in het eindspel een vrije a-pion heeft, mocht het ooit zover komen.
14.bxa3 Lb7?
Dit is wel erg relaxed. Het advies is toch om zelf ook een oortje aan te maken met 14…h6, waarna het in ieder geval een stuk langzamer gaat bij wit. Zwart kan nu hopen op tegenspel in het centrum met …c5-c4 op het juiste moment, misschien wel gevolgd door …Lc5 met druk op f2.
15.h6 g6 16.P1h2 Tc8 17.Lf4 Pd4
18.Dd2?!
18.Pxd4 cxd4 19.Pf3 is de typische voorkeur van de engine – nee, nu niet gaan aanvallen op de koningsvleugel maar gewoon een pionnetje pakken. Na 19…Lc5 20.Ld2 gevolgd door 21.Lb4 staat wit blijkbaar heel goed. Fischer draait zich om in zijn IJslandse graf.
18…Dc7
18…Pxf3+ 19.Pxf3 d4 was een betere kans, om de druk via afruil te verlichten. Nu volgt Braun toch de 21ste-eeuwse methode.
19.Pxd4 cxd4 20.Lg5 Lxg5
Dit helpt wit. Het probleem, vergeleken met de hierboven gegeven variant, is de slechte zwarte loper op b7 die nu niet vrijgemaakt kan worden. 20…Lc5 was natuurlijk niet erg aantrekkelijk.
21.Dxg5 Dd8 22.Dd2 Tc3 23.Pg4 De7
24.Df4!
Na de ruil van pion c2 voor die op d4 is a4 ook zwak en de witte loper blijft sterker dan de zwarte. Zwarts dame mag e7 niet verlaten vanwege Pf6+ met spoedig mat.
24…Tfc8 25.Dxd4 Txc2 26.Dxa4
Dit komt, ongelukkigerwijze voor zwart, met de dreiging 27.Dxd7!.
26…T2c7 27.Df4 Tc3 28.d4
Thematisch; de zwarte loper blijft in zijn hok.
28…Txa3 29.Tab1 La6
30.Lf1!
Wat nu, na al het bovenstaande gebazel over goede tegen slechte loper?
30…Lxf1 31.Tb7!
Aha! Weer de dreiging om op d7 te slaan.
31…Lb5
31…Td8 32.Pf6+ gevolgd door slaan op f1 is natuurlijk gruwelijk voor zwart.
32.Txb5 Ta7 33.Teb1
Alles enorm thematisch en consequent gespeeld.
33…Tac7
33…Tcc7? gaat mis na 34.Tb8+, dus wit krijgt beschikking over veld b7. Maar hoe gaat het daarna verder?
34.Tb7 Dd8 35.Txc7! Txc7
35…Dxc7 36.Pf6+ Pxf6 37.Dxf6 Kf8 38.Dg7+ geloofde Bart wel.
36.Pf6+! Kh8
De eenvoudige maar fraaie pointe is 36…Pxf6 37.Dxf6! Dxf6 38.Tb8+, en deze zet volgt ook op 37…Df8. AlphaZero zou trots zijn!
37.Pxd7 Txd7
38.Tb8!
Helaas niet 38.Df6+ omdat na zwarts vorige zet er iets tussen kan op d8. Maar de omdraairegel werkt hier, en Gijswijt gunt zijn tegenstander alles:
38…Dxb8 39.Df6+ Kg8 40.Dg7 mat
